ir. Silvia Blankestijn - 2011

Artikel: De impact van lichaamstaal

In onze nieuwsbrief van mei 2011 heb ik ons stermodel bij u geïntroduceerd: de zes ontwikkelingsniveaus welke nodig zijn bij het realiseren van daadwerkelijke gedragsverandering. In dit artikel ga ik in op een aantal fysieke aspecten die uw persoonlijke ontwikkeling en effectiviteit beïnvloeden.

Figuur: Stermodel van de zes ontwikkelingniveaus

Eigen lichaamssignalen gewaarzijn

Bent u zich bewust  hoe u zich op dit moment fysiek voelt? Waar in uw lijf voelt u zich ontspannen en waar gespannen? Als u nu naar de signalen van uw lichaam zou luisteren, wat zou u dan doen? Uw enthousiasme over een project tonen? Met een collega een meningsverschil uitpraten? Uw bed inkruipen of juist flink aan de slag? Uw lichaam is een belangrijke indicator voor welke taken en activiteiten goed voor uw zijn en welke juist niet. Maar veelal leven we in de waan van de dag over onze lichaamssignalen heen, of we hebben ons bijvoorbeeld aangeleerd om deze rationeel weg te redeneren. Daardoor vervreemden we een stukje van onszelf, en soms een heel groot stuk. Niet luisteren naar de signalen van ons lichaam leidt regelmatig tot burn-out; we putten onszelf uit door over onze grenzen te gaan of we doven het vuur in onszelf door geen gehoor te geven aan onze innerlijke drijfveren.

 Het ontwikkelen van gewaarzijn

Wanneer u dit aspect van het fysieke niveau wilt ontwikkelen bij uzelf, gaat u zich oefenen in gewaarzijn (een term uit de Gestalttherapie). In feite behelst gewaarzijn niet alleen het fysieke niveau. Het oefenen van gewaarzijn vraagt om uw tempo te vertragen en af en toe een korte break in te lassen. Wanneer u dat doet creëert u de mogelijkheid voor uzelf om te luisteren naar uw binnenwereld en contact te maken met uzelf. Gewaarzijn gaat over het hier en nu, over hoe u zich op dit moment voelt, wat u nu doet, denkt. De volgende vragen kunnen u helpen bij het ontwikkelen van uw gewaarzijn:

• Wat bent u nu aan het doen?
• Wat voelt u?
• Wat neemt u fysiek waar?
• Wat wilt u nu? Waar heeft u behoefte aan?
• Welke gedachten heeft u over de situatie?
• Wat bent u aan het vermijden? Waar maakt u geen contact mee in uzelf?

 Lichaamstaal van anderen waarnemen

Niet alleen krijgen we veel informatie over onszelf als we leren om onze fysieke signalen waar te nemen, ook de lichaamstaal van onze gesprekspartners spreekt vaak boekdelen. Maar wel een boek waar u alert op moet zijn dat het er is, en dat u het kunt lezen. Ga bijvoorbeeld eens het laatste gesprek na dat u vandaag heeft gevoerd, of misschien zit u nu wel in een kamer met andere mensen. Wat was/is er af te lezen aan de lichaamstaal van de ander? Let daarbij op lichaamshouding, gebaren, stemgebruik en gezichtsexpressie (als u al geoefender bent in het lezen van lichaamstaal kunt u de ademhaling erbij observeren). Probeer daarbij zorgvuldig onderscheid te maken tussen wat u concreet ziet of hoort, uw waarnemingen en de conclusies en interpretaties die u hieraan verbindt over de ander. Gebruikt u deze informatie wel eens in een gesprek?

Het ontwikkelen van uw waarnemingsvermogen

Het oefenen van uw waarnemingsvermogen is leren kijken en horen, oog en oor hebben voor de ander. Het vraagt dat u niet alleen druk bent met uw eigen belangen en uw eigen gelijk, maar dat u open staat voor hoe het met de ander is. Ook dit vraagt om een vorm van vertragen, maar nu vertragen op het aftikken van inhoudelijke zaken. U neemt tijd en aandacht om te investeren in de relatie en de onderlinge verhoudingen (hetgeen zich overigens uiteindelijk ook ‘terugbetaalt’ in de inhoudelijke resultaten). U kunt de volgende aandachtspunten meenemen bij het ontwikkelen van uw waarnemingsvermogen:

• Wat valt u op in het non-verbale gedrag van de ander?
• Op welke momenten in het gesprek treedt een verandering op in het non-verbale gedrag van de ander?
• Als u de lichaamstaal van de ander overneemt, hoe voelt u zich dan?
• Kunt u uw waarnemingen omzetten in een belangstellende open vraag aan de ander (let op: vermijd om hierin uw eigen interpretaties te verwerken)?

 Het effect van uw lichaamstaal op anderen

Heeft u enig idee hoe uw non-verbale gedrag overkomt op anderen? Vraagt u wel eens feedback of ziet u zichzelf op een dvd-opname? De meeste mensen hebben de neiging om zich in communicatie te richten op hun verbale gedrag, dus op wat ze zeggen. Zo wordt een presentatie tot in den treuren voorbereid op de inhoud, maar niet of nauwelijks op hoe de presentator deze inhoud op zijn publiek gaat overdragen. Wat dan over het hoofd wordt gezien is dat zo’n 93% van het effect van uw communicatie wordt bepaald door uw non-verbale gedrag; eigenlijk een indicatie om u in de voorbereiding van een presentatie vooral druk te maken over hoe u persoonlijk overkomt en veel minder over de inhoud …

Het ontwikkelen  van uw non-verbale communicatie

Bij het ontwikkelen van uw non-verbale communicatie is feedback van anderen onontbeerlijk. Hoe komt u over op anderen? Welke impact heeft u als persoon wel of juist niet? Welk effect heeft uw lichaamstaal op het gedrag van anderen? Welke interpretaties en conclusies trekken zij (meestal zonder dit te checken) uit uw non-verbale communicatie? Was dit het effect dat u bij hen wilde bereiken? Wat moet volgens hen veranderen in uw non-verbale communicatie om de impact te realiseren waar u op uit bent? Vraag waarnemingen, hun interpretaties en ook hun suggesties ter verbetering. U kunt de feedback voor uzelf organiseren door:

• Na een bepaalde situatie concreet aan één of meerdere mensen om feedback te vragen
• Voorafgaand aan een gebeurtenis  iemand te vragen om u te observeren en u later feedback te geven
• Een training te volgen en gerichte persoonlijke leerdoelen in te brengen
• Een dvd-opname te laten maken, en bij het afspelen vooral te letten op uw non-verbale communicatie en het effect hiervan op anderen.

 Begeleiding bij het versterken van uw lichaamstaal

Het fysieke niveau is een krachtig niveau waar veel mensen zich weinig vertrouwd mee voelen.  In training en coaching valt er daardoor veel winst te boeken op dit niveau in het kader van de persoonlijke ontwikkeling en effectiviteit van de deelnemers. Omdat het een heel krachtig niveau is dat vaak een confronterende spiegel geeft, is deskundige begeleiding van belang.

• In onze leergang Persoonlijke effectiviteit voor professionals (PEP) wordt u onder andere op het fysieke niveau begeleid bij het vergroten van uw persoonlijke effectiviteit.
• In onze opleiding Trainen met ziel en zakelijkheid ontwikkelen trainers het fysieke niveau in zichzelf als persoon en als trainer.

Voor uw specifieke vragen over de ontwikkeling van de impact van uw lichaamstaal kunt u contact met ons opnemen.